KL Ravensbrück

KL Ravensbrück w Brandenburgii

Krótka historia obozu:

Z rozkazu dowódcy SS Heinricha Himmlera w listopadzie 1938 r. rozpoczęto budowę największego obozu koncentracyjnego dla kobiet w Ravensbrück / Fürstenberg. Do tego obozu już 23 września 1939 roku przywiezionopierwsze Polki: działaczki polonijne z Niemiec, członkinie „Związku Polaków w Niemczech”, Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech, działaczki spod znaku „Rodła”, nauczycielki języka polskiego, a w listopadzie – pierwsze Polki z kraju. Polki z Pomorza były aresztowane, jako fanatyczki polskości, wrogo usposobione do państwa niemieckiego. Były one członkiniami Polskiego Związku Zachodniego i Przysposobienia Wojskowego.

W latach 1942-1944 w Ravensbrück przeprowadzono pod przymusem zbrodnicze operacje doświadczalne prawie wyłącznie na młodych Polkach, więźniarkach politycznych. Operacjom kostnym i mięśniowym poddano 86 więźniarek, w tym 74 Polki, przy czym wiele z tych, które przeżyły, zostało kalekami. Kobiety poddano doświadczalnym eksperymentom medycznym na przestrzeni czasu sierpień 1942 – wrzesień 1943. Stanowiła je grupa 86 kobiet. Skład narodowościowy był następujący: 74 Polki, 1 Ukrainka, 1 Niemka, 10 umysłowo chorych różnych narodowości. Z grupy Polek 6 zostało rozstrzelanych z niezagojonymi ranami. Oswobodzenia obozu doczekała grupa 68 polskich „królików”. Głównym odpowiedzialnym za te eksperymenty jest prof. dr gen . SS Karl Franz Gebhardt, osobisty lekarz Himmlera, przewodniczący Niemieckiego Czerwonego Krzyża, kierownik sanatorium SS w Hohenlychen. Wspomagała go grupa innych lekarzy obojga płci.

1 stycznia 2017 r. wznowione zostało przez Instytutu Pamięci Narodowej międzynarodowe śledztwo dotyczące KL Ravensbrück  Celem śledztwa ma być wskazanie pełnej liczby wymordowanych i pokrzywdzonych, a także ustalenie członków straży obozowej w obozie.

W obozie Ravensbrück przebywało ponad 132 tysiące kobiet, 27 narodowości, z których zginęło około 92 tysiące. Liczba Polek w obozie sięgała około 40 tysięcy – przeżyło zaledwie 8.000 kobiet. Więźniarkami obozu były m.in. Maja Berezowska, Maria Bortnowska, Grażyna Chrostowska, Karolina Lanckorońska, Zofia Pociłowska, Wanda Półtawska, Zofia Rysiówna i błogosławiona Natalia Tułasiewicz, beatyfikowana przez Jana Pawła II w 1999 r. w Warszawie. Do KL Ravensbrück przylegał obóz męski. Dr Wanda Kiedrzyńska[1] podaje liczbę więźniów/ mężczyzn na 20 086 z 30 narodowości. Polaków było 6 423 i stanowili najliczniejszą grupę narodowościową.

Pod koniec 1944 roku w drewnianym baraku mieszczącym się przy krematorium, służącym wcześniej jako skład materiałów budowlanych, SS uruchomiło komorę gazową. Od stycznia do kwietnia 1945 roku zamordowano tutaj ok. 5–6 tys. więźniarek i więźniów. Do kwietnia 1943 r. Zwłoki więźniarek przewożono w skrzyniach do pobliskiego Fűrstenbergu, gdzie palono je w krematorium a prochy wysyłano za odpłatą rodzinom lub zakopywano na cmentarzu komunalnym. Ponieważ jednak liczba zmarłych nieustannie wzrastała, zaistniała konieczność budowy krematorium w obozie. Uruchomiono je 29.04.1943 r. Początkowo zainstalowano w nim dwa piece, trzeci dobudowano w końcu 1944 r.

Dnia 30.04.1945 o godz. 11.30 od strony zachodniej pojawiła się rowerowa forpoczta żołnierzy radzieckich. Armia Czerwona wkroczyła do obozu dopiero 1.05.1945 r.

W roku 1989 na cmentarzu komunalnym przy Friedhofsweg 2 przypadkowo odnaleziono urny z prochami 39 polskich więźniarek, niestety do dnia dzisiejszego ofiar nie upamiętniono w żaden sposób. Na grobie znajduje się tablica ufundowana przez władze niemieckie zawierająca jednak liczne błędy w pisowni nazwisk.

Dlatego m.in. tak ważne jest aby przywrócić pamięć o uczestniczkach ruchu oporu pochowanych w tej mogile, szukając ludzi i instytucji, z którymi będzie można prowadzić poszukiwania pozostałych urn z prochami i budowę pomnika. Jest to jedyna mogiła gdzie znajdują się prochy więźniarek możliwe do imiennego zidentyfikowania, prochy pozostałych ofiar były od kwietnia 1943 roku wsypywane do jeziora Schwedt nad którym znajduje się KL Ravensbruck.

[1] Wszystkie informacje pochodzą z jedynej i jak na razie najbardziej wiarygodnej monografii przygotowanej przez byłą więźniarkę KL Ravensbrück dr Wandę Kiedrzyńską, pracownika naukowego Instytutu Historii PAN w Warszawie.

Wanda Kiedrzyńska, Ravensbrück, kobiecy obóz koncentracyjny, Warszawa, 1965,wyd.II.

Fundacja Cultura Memoriae

Zdjęcie ze zbiorów Fundacji Cultura Memoriae